Çingiz'in Mogolları

Çingiz Kagan ve onun kurduğu Türk-Mogol Kaganlığı, o devirde bilinen dünyanın yarısını fethederek tarihte daha önce eşi benzeri görülmemiş bir başarıya imza atmıştı. Bir efsane gibi anılan ve Mogol adını cihana duyuran Çingiz Kagan, XIII. asırda sadece savaşlarda başarılı olan bir komutan değildi; o, aynı zamanda dağınık, sürekli birbiriyle mücadele eden ormanlı, bozkırlı Türk ve Mogol boylarını bir çatı altında birleştiren, Mogol toplumuna yeni nizam veren, yasa koyan, millî ve kültürel kimlik kazandırarak Büyük Mogol Ulusu’nu meydana getiren kişiydi. Bununla birlikte Çingiz’in oluşturduğu bu ulusun ve kurduğu devletin en kalabalık topluluğu Türklerdi. Muhtemelen Çingiz Kagan ve Türk danışmanları, binlerce yıldır birlikte yaşayan Türkler ile Mogolları kaynaştırmak, tek sancak altında toplamak ve bir uğurda savaştırmak için yeni bir meşruiyet telakkisine ihtiyaçları olduğunu iyi biliyorlardı. Bu ihtiyaca binaen Mogollarla Türklerin ortak yönlerinin ön plana çıkarıldığı, Çingiz Kagan’ın soyunun Oguz Kagan şeceresine dayandırıldığı pek çok yeni destan ve şecere düzülmeye başlandı. XIII. asırda Çingiz Kagan ve Mogollar için Türklere yakınlaşmak, en isabetli karardı. Bunun için Mogollar, Çingiz’i Asya’daki bütün Mogol ve Türklerin seveceği, benimseyeceği karizmatik bir lidere dönüştürmek için, Türklerden dinledikleri hikâye ve destanları bir şekilde kendilerine uyarladılar. İşte bu şekilde Oguz-nâmelerin bir devamı niteliğindeki Çingiz-nâmeler ortaya çıktı. Zamanla yeni bir sözlü tarih geleneğine dönüştü. Çingiz ve evlatlarının büyük fetihleri neticesine bozkırda Oguz an’anesinin yerini, Çingiz an’anesi aldı. Oguz-nâmeler yerine Çingiz-nâmelerin yazılıp yaygınlaşmasıyla birlikte Çingiz, bozkırın yeni Oguz’u oldu. Bundan sonra Asya bozkırlarında devlet kuran liderler, soylarını bir şekilde Çingiz Kagan’a dayandırma ihtiyacı duydular. Elinizdeki bu kitap, Çingiz öncesi düzen ile Çingiz’in getirdiği yeni düzeni Türkçe, Farsça ve Mogolca Çingiz-nâmeler üzerinden karşılaştırmalı bir şekilde inceleyerek bir cihan devletine giden sürecin arka planındaki esas unsur olan toplumu ve toplum yapısını gün yüzüne çıkarmaktadır.

Çingiz Kagan ve onun kurduğu Türk-Mogol Kaganlığı, o devirde bilinen dünyanın yarısını fethederek tarihte daha önce eşi benzeri görülmemiş bir başarıya imza atmıştı. Bir efsane gibi anılan ve Mogol adını cihana duyuran Çingiz Kagan, XIII. asırda sadece savaşlarda başarılı olan bir komutan değildi; o, aynı zamanda dağınık, sürekli birbiriyle mücadele eden ormanlı, bozkırlı Türk ve Mogol boylarını bir çatı altında birleştiren, Mogol toplumuna yeni nizam veren, yasa koyan, millî ve kültürel kimlik kazandırarak Büyük Mogol Ulusu’nu meydana getiren kişiydi. Bununla birlikte Çingiz’in oluşturduğu bu ulusun ve kurduğu devletin en kalabalık topluluğu Türklerdi. Muhtemelen Çingiz Kagan ve Türk danışmanları, binlerce yıldır birlikte yaşayan Türkler ile Mogolları kaynaştırmak, tek sancak altında toplamak ve bir uğurda savaştırmak için yeni bir meşruiyet telakkisine ihtiyaçları olduğunu iyi biliyorlardı. Bu ihtiyaca binaen Mogollarla Türklerin ortak yönlerinin ön plana çıkarıldığı, Çingiz Kagan’ın soyunun Oguz Kagan şeceresine dayandırıldığı pek çok yeni destan ve şecere düzülmeye başlandı. XIII. asırda Çingiz Kagan ve Mogollar için Türklere yakınlaşmak, en isabetli karardı. Bunun için Mogollar, Çingiz’i Asya’daki bütün Mogol ve Türklerin seveceği, benimseyeceği karizmatik bir lidere dönüştürmek için, Türklerden dinledikleri hikâye ve destanları bir şekilde kendilerine uyarladılar. İşte bu şekilde Oguz-nâmelerin bir devamı niteliğindeki Çingiz-nâmeler ortaya çıktı. Zamanla yeni bir sözlü tarih geleneğine dönüştü. Çingiz ve evlatlarının büyük fetihleri neticesine bozkırda Oguz an’anesinin yerini, Çingiz an’anesi aldı. Oguz-nâmeler yerine Çingiz-nâmelerin yazılıp yaygınlaşmasıyla birlikte Çingiz, bozkırın yeni Oguz’u oldu. Bundan sonra Asya bozkırlarında devlet kuran liderler, soylarını bir şekilde Çingiz Kagan’a dayandırma ihtiyacı duydular. Elinizdeki bu kitap, Çingiz öncesi düzen ile Çingiz’in getirdiği yeni düzeni Türkçe, Farsça ve Mogolca Çingiz-nâmeler üzerinden karşılaştırmalı bir şekilde inceleyerek bir cihan devletine giden sürecin arka planındaki esas unsur olan toplumu ve toplum yapısını gün yüzüne çıkarmaktadır.