Fezâ’ilü’l-Cihâd

Osmanlı yükselme devrinin meşhur kazasker ve şairi Bâkî (ö. 1008/1600), kendisine “Sultânü’ş-Şuarâ” unvanını kazandıran şiirleri yanında yaptığı ilmî tercümeler vesilesiyle de şöhrete ulaşmış mühim isimlerden biridir. Onun tercüme biçiminde ortaya koyduğu çalışmalardan biri de Memlükler döneminde yaşamış olup “İbnü’n-Nehhâs” unvanıyla meşhur olmuş Şâfiî fakīhi Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn Ahmed b. İbrâhîm’in (ö. 814/1411) Meşâri‘u’l-Eşvâk ilâ Mesâri‘i’l-‘Uşşâk adlı eserini Arapçadan Türkçeye aktarmak suretiyle hazırladığı Fezâ’ilü’l-Cihâd’dır. “Zigetvarnâme” türündeki bir mukaddimeyle başlayan eser, 33 bâb ve bir hâtimeyle devam etmektedir. Müslümanları gazâya teşvik etmek amacıyla telif edilen ve Bâkî tarafından da aynı maksatla Türkçeye çevrilen eserde cihâdın ve mücâhidlerin faziletleri, gazâ etmenin diğer salih amellerle mukayesesi, gâzîlerin elde edecekleri ecirler ve nail olacakları mükâfatlar, deniz seferlerine çıkmanın karada yapılan cihâddan üstünlüğü, Allah yolunda at besleyip savaş hazırlığı yapmanın ve cihâd için para sarf etmenin hükmü, serhad beklemenin ve gazâda yaralanmanın faziletleri, gazâdan kaçmanın uhrevî sonuçları, şehidlerin menzil ve dereceleri, ganimet ve esirlerle ilgili fıkhî hükümler, kahramanlığın yüce ve korkaklığın aşağılık bir durum olduğu, mücâhidlere lazım olan bazı bilgiler ve harp stratejisine dair bahisler gibi çeşitli konular ele alınmaktadır. Anlatılan meselelerin birçok âyet ve hadîsle desteklendiği eserde Resûl-i Ekrem ve Selef-i Sâlihîn döneminde gerçekleşmiş gazâların, yine yiğitliğiyle meşhur Müslüman hükümdar ve savaşçıların menkıbelerinin nakledildiği müstakil fasıllar yer almaktadır. Bâkî’nin, tercüme-telif karışımı hâlinde kaleme aldığı Fezâ’ilü’l-Cihâd’da genelde orijinal eserin tertibine sadık kaldığı, bununla birlikte esere birtakım eklemelerde bulunduğu, özellikle ilgili konularda Hanefî ulemasının bazı görüşlerini kitaba ilave ettiği görülmektedir. Osmanlı’nın cihâd-gazâ siyasetinin zirvede olduğu bir dönemde hazırlanarak ünlü vezir Sokollu Mehmed Paşa’ya takdim edilen eserin neşrinde Millet Yazma Eser Ktp. Ali Emîrî Şer‘iyye koleksiyonu 1286 numaradaki nüsha esas alınmıştır.

Osmanlı yükselme devrinin meşhur kazasker ve şairi Bâkî (ö. 1008/1600), kendisine “Sultânü’ş-Şuarâ” unvanını kazandıran şiirleri yanında yaptığı ilmî tercümeler vesilesiyle de şöhrete ulaşmış mühim isimlerden biridir. Onun tercüme biçiminde ortaya koyduğu çalışmalardan biri de Memlükler döneminde yaşamış olup “İbnü’n-Nehhâs” unvanıyla meşhur olmuş Şâfiî fakīhi Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn Ahmed b. İbrâhîm’in (ö. 814/1411) Meşâri‘u’l-Eşvâk ilâ Mesâri‘i’l-‘Uşşâk adlı eserini Arapçadan Türkçeye aktarmak suretiyle hazırladığı Fezâ’ilü’l-Cihâd’dır. “Zigetvarnâme” türündeki bir mukaddimeyle başlayan eser, 33 bâb ve bir hâtimeyle devam etmektedir. Müslümanları gazâya teşvik etmek amacıyla telif edilen ve Bâkî tarafından da aynı maksatla Türkçeye çevrilen eserde cihâdın ve mücâhidlerin faziletleri, gazâ etmenin diğer salih amellerle mukayesesi, gâzîlerin elde edecekleri ecirler ve nail olacakları mükâfatlar, deniz seferlerine çıkmanın karada yapılan cihâddan üstünlüğü, Allah yolunda at besleyip savaş hazırlığı yapmanın ve cihâd için para sarf etmenin hükmü, serhad beklemenin ve gazâda yaralanmanın faziletleri, gazâdan kaçmanın uhrevî sonuçları, şehidlerin menzil ve dereceleri, ganimet ve esirlerle ilgili fıkhî hükümler, kahramanlığın yüce ve korkaklığın aşağılık bir durum olduğu, mücâhidlere lazım olan bazı bilgiler ve harp stratejisine dair bahisler gibi çeşitli konular ele alınmaktadır. Anlatılan meselelerin birçok âyet ve hadîsle desteklendiği eserde Resûl-i Ekrem ve Selef-i Sâlihîn döneminde gerçekleşmiş gazâların, yine yiğitliğiyle meşhur Müslüman hükümdar ve savaşçıların menkıbelerinin nakledildiği müstakil fasıllar yer almaktadır. Bâkî’nin, tercüme-telif karışımı hâlinde kaleme aldığı Fezâ’ilü’l-Cihâd’da genelde orijinal eserin tertibine sadık kaldığı, bununla birlikte esere birtakım eklemelerde bulunduğu, özellikle ilgili konularda Hanefî ulemasının bazı görüşlerini kitaba ilave ettiği görülmektedir. Osmanlı’nın cihâd-gazâ siyasetinin zirvede olduğu bir dönemde hazırlanarak ünlü vezir Sokollu Mehmed Paşa’ya takdim edilen eserin neşrinde Millet Yazma Eser Ktp. Ali Emîrî Şer‘iyye koleksiyonu 1286 numaradaki nüsha esas alınmıştır.